Kanonik w krzyżackim habicie

Agata Bruchwald

|

Gość Elbląski 26/2018

publikacja 28.06.2018 00:00

Równo 775 lat temu powstała diecezja pomezańska.

	Sympozjum poprzedziła Msza św. w katedrze św. Jana Ewangelisty w Kwidzynie. Eucharystii przewodniczył bp Jacek Jezierski, a uczestniczyli w niej kanonicy Kwidzyńskiej Kapituły Katedralnej. Sympozjum poprzedziła Msza św. w katedrze św. Jana Ewangelisty w Kwidzynie. Eucharystii przewodniczył bp Jacek Jezierski, a uczestniczyli w niej kanonicy Kwidzyńskiej Kapituły Katedralnej.
Agata Bruchwald /Foto Gość

Erygowano ją 28 lipca 1243 r. na mocy bulli papieża Innocentego IV. Główną świątynią diecezji była katedra św. Jana w Kwidzynie. W celi wybudowanej tuż przy niej ostatnie miesiące życia spędziła bł. Dorota – rekluza.

Pustelnica zmarła 25 czerwca 1394 r. Spadkobierczynią diecezji pomezańskiej jest diecezja elbląska. 775. rocznicę powstania diecezji pomezańskiej upamiętniono w sobotę 23 czerwca podczas V Sympozjum Dorotańskiego, które tradycyjnie odbyło się w Kwidzynie. Prelegenci przybliżyli wybrane aspekty historii diecezji pomezańskiej. Dr hab. Radosław Biskup (UMK Toruń) przedstawił temat: „Krzyżackie kapituły katedralne w średniowiecznych Prusach (XIII–XVI w.). Uwagi o ustroju i składzie osobowym”. – Kapituły katedralne są pewnym fenomenem w historii Kościoła katolickiego – fenomenem, którego początki sięgają V, VI w. n.e. – stwierdził dr hab. Biskup. Kapituły były wspólnotami duchownych mieszkających i działających przy kościele katedralnym. Istniały one obok zakonów. – Kapituły katedralne stanowiły szczególny model wspólnoty. Postać biskupa była „postacią Chrystusa”, a ci kanonicy, prałaci, niczym jego uczniowie, mieli stanowić wzór dla całej diecezji – tłumaczył prelegent. Na obszarze kościelnej prowincji ryskiej w średniowieczu powstały cztery diecezje pruskie – chełmińska, pomezańska, warmińska i sambijska. Diecezję chełmińską erygowano w 1251 roku, a w roku 1264 kanonicy przyjęli krzyżackie habity. – Reguła kapituły chełmińskiej stała się podstawą – wzorcem – dla pozostałych kapituł – zaznaczył dr hab. Biskup. Kapituła katedralna była instytucją zarządzającą diecezją. Dysponowała majątkiem ziemskim i przywilejami władzy terytorialnej. Kapituły miały także obowiązki. Podstawowym było posłuszeństwo wobec wielkiego mistrza i świeckich władz zakonnych. Kapituły miały wspólny majątek, który był podstawą funkcjonowania kanoników krzyżackich. Natomiast urzędy nie były nadawane dożywotnio.  Z drugiej strony kapituły miały swoje prawa. Podstawowym było prawo do posługiwania się pieczęcią. Prawo konsensusu oznaczało, że kapituła wyrażała zgodę na działania biskupa. W okresie zaś, gdy biskupa nie było – po jego śmierci albo rezygnacji z urzędu – to kapituła zarządzała diecezją.  Nowy biskup musiał zostać wybrany w ciągu trzech miesięcy od śmierci poprzednika. Najczęściej wybierano go spośród braci zakonnych zakonu krzyżackiego albo osób podobających się władzy w Malborku. Dlaczego w II poł. XIII wieku zakonowi zależało, aby tworzone kapituły katedralne były kapitułami krzyżackimi? W ten sposób chciano ograniczyć wpływy zakonów dominikańskich i franciszkańskich w diecezji, które w XIII wieku rywalizowały z Krzyżakami w czasie obsadzania biskupstw pruskich. – Z drugiej strony władze krzyżackie dążyły do tego, aby mieć realny wpływ na obsadę najważniejszych urzędów kościelnych w diecezjach pruskich – mówił dr hab. Biskup i zapewnił, że dzięki temu mechanizmowi zakonowi krzyżackiemu to się udało. Od XIII do połowy XVI wieku kanonicy w państwie krzyżackim stanowili liczną grupę wyższego duchowieństwa. W diecezji pomezańskiej kanoników wybierano przede wszystkim spośród mieszczaństwa, sporadycznie zaś z rodzin rycerskich. Byli oni absolwentami europejskich uniwersytetów. Studiowali m.in. w Pradze i Lipsku (od 1409 r.). Nim zostali wybrani na kanoników, byli pisarzami, notariuszami albo plebanami istotnych miejskich parafii.